Elżbieta Cherezińska „Legion”

Po lekturze „Legionu” trudno pozostać tylko obserwatorem wydarzeń. Ta powieść nie pozwala łatwo ocenić bohaterów ani zamknąć ich historii w prostych kategoriach. Zostawia raczej z niepokojem i pytaniami: co zrobiłabym na ich miejscu? Jaką cenę miałaby moja decyzja?

Powieść „Legion” Elżbiety Cherezińskiej to historia Brygady Świętokrzyskiej – oddziału, który po klęsce kampanii wrześniowej przeszedł do konspiracji i walczył w niezwykle skomplikowanej rzeczywistości okupowanej Polski. Bohaterowie powieści mierzą się nie tylko z niemieckim okupantem, ale także z konfliktem ideologicznym i walką o przyszłość kraju, w którym różne środowiska mają odmienne wizje wolności.

Jest to jednocześnie porywająca opowieść o patriotyzmie – uczuciu niezwykle trudnym do jednoznacznej oceny, ponieważ miłość do ojczyzny może być rozumiana na wiele sposobów. Czy może stać się usprawiedliwieniem dla działań sprzecznych z moralnością? Czy zdrajcą jest ten, kto wybiera inną drogę? Cherezińska pokazuje świat, w którym różne idee czasem muszą zawierać trudne kompromisy, aby pokonać wspólnego przeciwnika.

W książce spotykamy bohaterów kierujących się przekonaniem, że o Polskę należy walczyć. To właściwie jedyny wspólny mianownik różnych polskich formacji. Problem polega jednak na tym, że dla wielu z nich okupantów jest dwóch, a wybór właściwej drogi staje się dramatycznym dylematem. Czy należy słuchać rozkazów? Komu można zaufać? Czy możliwa jest współpraca ponad podziałami?

Bohaterowie „Legionu” wzbudzają skrajne emocje. Są wśród nich postacie budzące sympatię, ale także takie, które trudno zaakceptować. Wciągając się w fabułę, próbujemy zrozumieć ich decyzje i spojrzeć na rzeczywistość wojny z ich perspektywy. To jednak trudne zadanie – w czasie pokoju łatwo oceniać wybory ludzi, którzy w ekstremalnych warunkach musieli decydować o życiu własnym i innych.

Cherezińska pokazuje nie tylko działania partyzanckie, ale również codzienność okupacji. Poznajemy losy ludzi zmuszonych do szybkiego dojrzewania, samotnych, pozbawionych bezpieczeństwa i bliskości. Historia ciężarnej dziewczyny opiekującej się dzieckiem uratowanym z getta pokazuje, że nawet w świecie przemocy można znaleźć miejsce na troskę, odpowiedzialność i człowieczeństwo.

Losy Żbika – dowódcy oddziału – splatają się z losami Jakuba z Armii Ludowej. Choć dzielą ich przekonania i ideologia, potrafią sobie pomóc dzięki wcześniejszym zobowiązaniom. To jeden z wielu przykładów pokazujących, że wojna nie zawsze mieści się w prostym podziale na dobrych i złych.

W powieści odnajdujemy również opowieści o miłości, potrzebie bliskości i nadziei w świecie pełnym strachu. Konspiracja, brawurowe akcje, życie w lesie, ciągłe zagrożenie śmiercią – wszystko to zostało przedstawione w niezwykle plastyczny sposób. Czytelnik może niemal poczuć atmosferę oczekiwania na kolejną obławę, lęk przed przesłuchaniem czy rozpacz więźniów Pawiaka walczących o przetrwanie.

Wychowani w czasach pokoju, gdy patriotyzm jest przede wszystkim wyborem, patrzymy na bohaterów „Legionu” z podziwem, ale też z pragnieniem, aby mogli zaznać zwyczajnego życia. Życzymy im snu we własnym łóżku, spokojnego posiłku, bliskości ukochanej osoby i dnia, którego nie przerwie nagły strach. A przede wszystkim – dumy z wolnej Polski, która powinna stać się prawdziwym domem.