Historykon

Kazimierz Odnowiciel … Restaurator Poloniae

admin,

Podczas 18 lat panowania zdołał odbudować państwo, choć nie udało mu się odbudować kościoła. Zdecydowanie największym jego osiągnięciem było to, że sąsiedzi przestali odczuwać wrogość do Piastów… Był też dzielny i przystojny.

Narodziny Kazimierza 25 VII 1016 roku – to pierwsza data dzienna zanotowana w źródłach polskich. Książę był jedynym synem Mieszka II i Rychezy. Kształcił się w szkole klasztornej. W wyniku dokonanego przez Bezpryma przewrotu i odsunięcia Mieszka II od władzy, wraz z matką wyjechał do Niemiec. Rycheza, prawdopodobnie na polecenie Bezpryma, lub jak twierdzą inni- dla pozyskania przychylności cesarza Niemiec, zabrała z Polski insygnia królewskie i mu je przekazała.

 

Mieszko przejął władzę, korony jednak nie odzyskał. Kazimierz wrócił do kraju na pogrzeb ojca. Przejął władzę, ale nie koronował się. Zetknął się natomiast z falą buntu i anarchii polskich możnowładców. Bunt rozszerzył się na cały kraj, objął także chłopstwo. Wyzwoleńcy zbuntowali się przeciwko panom, zabijano kapłanów i biskupów (motyw zabijania księży pojawia się w starej ruskiej kronice). Wydarzenia te opisuje się jako reakcję pogańską. Ludność zaczęła zwracać się ku starym bogom słowiańskim, chcąc powrócić do pogańskiej obyczajowości.

 

Autorstwa Ksawery Pilati (1843-1902) - Ten plik jest fragmentem innego pliku, Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=50144251

Kazimierz Odnowiciel

Książę licząc na pomoc dawnego sojusznika dziadka Bolesława Chrobrego, Stefana I udał się na Węgry, jednak został tam uwięziony. Zmieniły się sojusze, Stefan I wspierał Czechów, którzy właśnie wyprawili się przeciw Polsce (1038).

 

Książę czeski Brzetysław wykorzystał panujący w Polsce chaos. Zajął Śląsk, jego wojska zdobyły Poznań, Gniezno i Giecz, dotarli do Krakowa. Miasta splądrowano i ograbiono. Z Gniezna ukradziono ciało świętego Wojciecha, jego brata Radzima Gaudentego oraz zwłoki Pięciu Braci Męczenników, złoty krzyż podarowany kościołowi przez Mieszka I, zbeszczeszczono grobowiec tego władcy. Czeskie wojska niszczyły budowle sakralne, zabierali jeńców, rujnowali kraj.

 

Gall Anonim: „ I tak długo wspomniane miasta pozostawały w opuszczeniu, że w kościele św. Wojciecha Męczennika i św. Piotra Apostoła dzikie zwierzęta znalazły legowiska”

 

Święte relikwie umieszczono w praskiej katedrze. Oprócz Śląska i Małopolski zajętego przez Czechów oraz spustoszenia kraju, nastąpiły inne zmiany. Od Polski odłączyło się Mazowsze, które przeszło pod zarządzanie Miecława (Masława), miecznika Mieszka II.

 

Miecznik – w dawnej Polsce urzędnik dworski zawiadujący zbrojownią panującego i noszący przed nim miecz.

 

Dopiero po śmierci Stefana I, gdy władzę po nim przejął Piotr Orseolo polskiego księcia wypuszczono na wolność. Kazimierz udał się do Niemiec i wkrótce powrócił do Polski wraz z liczącą 500 wojów drużyną złożoną z Polaków, Węgrów i Niemców.

Gall Anonim : Kazimierz więc, przez krótki czas zabawiwszy u Niemców i zdobywszy tam wielką sławę i rozgłos rycerski, postanowił powrócić do Polski i poufnie oznajmił to matce. A gdy go matka przekonywała, by nie wracał do ludu wiarołomnego i jeszcze niezupełnie utwierdzonego w chrześcijaństwie, lecz spokojnie zadowolił się posiadaniem matczynego dziedzictwa – i sam cesarz prosił, aby pozostał z nim, chcąc mu nadać nie byle jakie księstwo, odrzekł sentencjonalnie, jako człowiek wykształcony: „żadnego dziedzictwa po wujach lub matce nie posiada się tak słusznie i zaszczytnie, jak po ojcu”.

Kraj był kompletnie zniszczony, a wyczerpane chłopskim powstaniem i najazdem Brzetysława możnowładztwo podjęło współpracę z Kazimierzem. Dzięki sojuszowi z księciem ruskim Jarosławem Rurykowiczem (Jarosław Mądry) i małżeństwie z jego siostrą Dobroniegą Marią, polski książę zwiększył zasoby finansowe skarbu państwa , powiększył liczbę wojska i uzyskał silne wsparcie ze strony wschodniego sąsiada.

 

 

Po odzyskaniu w 1041 r. Małopolski obrał on za swą główną siedzibę Kraków. Założył w nim arcybiskupstwo, zbudował kilka kościołów.

W małopolskim Tyńcu powstał w tym czasie słynny później klasztor Benedyktynów. Kazimierzowi udało się także w 1047 r. odzyskać Mazowsze. Miecław zginął w walce.

Miała tam nastąpić ogromna rzeź Mazowszan, jak na to dotychczas wskazuje miejsce walki i urwisty brzeg rzeki. Sam też Kazimierz, osobiście siekąc mieczem, niezmiernie się utrudził, ramiona, całą pierś i twarz ubroczywszy rozlaną krwią, i tak zapamiętale ścigał sam jeden uciekających wrogów, że byłby musiał zginąć, nie znajdując pomocy ze strony swoich;

pewien wszakże prosty żołnierz, choć nie ze szlachetnego rodu, szlachetnie pospieszył mu z pomocą, gdy już miał zginąć, co następnie Kazimierz hojnie mu odpłacił, bo i miasto mu nadał, i co do godności wyniósł go między najdostojniejsze rycerstwo.

 

Tuż po bitwie z wojskami Miecława, Kazimierz zajął Pomorze.

Trzy lata później rozpoczął walkę z Czechami.

 

Przekupiony przez posłów czeskich papież Benedykt XI wraz z całą kurią, mimo interwencji Kazimierza, nie potępił najazdu Brzetysława. Kazimierz zdecydował się więc  na zbrojne dochodzenie swych praw do Śląska. Ostatecznie udało mu się go opanować w 1050 r.

W 1054 r. zawarto w Kwendlinburgu układ: na jego mocy Śląsk z Wrocławiem wracał do Polski, która zobowiązała się przez 50 lat płacić rocznie Brzetysławowi i jego następcom trybut wysokości 500 grzywien srebra i 30 złota.

Za rządów Kazimierza zrekonstruowano sieć grodów, wprowadzono podział na prowincje i kasztelanie. Z postacią księcia wiąże się początki prawa rycerskiego w Polsce. Powróciwszy z wygnania nie posiadał środków do utrzymywania drużyny według dawnego zwyczaju. Dlatego rozpoczął proces nadawania ziemi rycerzom w zamian za służbę wojskową.

Książę Kazimierz  zmarł 19 III 1058 r. w wieku 42 lat. W czasie swego panowania umocnił władzę Piastów w Polsce, pozostawiając państwo w granicach, jakie otrzymał od ojca. Swoim następcom przekazywał  państwo zjednoczone politycznie i wzmocnione wewnętrznie.

 

Dzieci Kazimierza Odnowiciela: Bolesław (zw. Śmiałym) 1041/2- 1082; Władysław Herman 1042/4- 1102; Mieszko 1045-1065 ; Świętosława 1046/8- 1126; Otto 1047/8- 1048.

 

Źródła:
Multimedialna historia Polski,
Dzieje Polski dla młodzieży, F. Konieczny,
Zwycięstwa oręża polskiego, red. J. Mrowiec

 

opracowała: Katarzyna Panek